Słownik Mediarun
Akronimy
Skróty, których wszyscy używają, a mało kto tłumaczy
94 haseł w tym dziale
A2AOkreślenie komunikacji między autonomicznymi agentami AI lub usługami realizującymi różne zadania. Wymaga jasno określonych ról, danych wejściowych, uprawnień, śledzenia oraz weryfikacji rezultatów.ABACModel autoryzacji oceniający atrybuty użytkownika, zasobu, akcji i kontekstu, np. organizację, właściciela projektu, status dokumentu czy godzinę dostępu. Jest bardziej elastyczny niż RBAC.ACLLista reguł określająca, które konkretne konta, grupy, adresy lub usługi mają dostęp do danego zasobu oraz jakie działania mogą wykonywać.APIZdefiniowany sposób, w jaki aplikacje wymieniają dane i wywołują swoje funkcje. Opisuje endpointy, format żądań, odpowiedzi, błędy, autoryzację i limity użycia.APMNarzędzia i praktyki mierzące działanie aplikacji: czas odpowiedzi, błędy, transakcje, zależności, wykorzystanie zasobów oraz doświadczenie użytkownika. Ułatwiają znajdowanie wąskich gardeł.AuthNProces potwierdzania tożsamości użytkownika, aplikacji lub usługi, np. przez hasło, klucz, token, certyfikat albo drugi składnik. Odpowiada na pytanie: kto próbuje uzyskać dostęp?AuthZProces sprawdzania, czy uwierzytelniony podmiot ma prawo wykonać konkretną akcję na konkretnym zasobie. Odpowiada na pytanie: co ten użytkownik lub system może zrobić?BIZestaw narzędzi i metod do analizy danych biznesowych, tworzenia raportów, dashboardów i wskaźników. Pomaga podejmować decyzje na podstawie sprzedaży, ruchu, kosztów i efektywności działań.BackupKopia danych i konfiguracji umożliwiająca odtworzenie systemu po uszkodzeniu, błędzie użytkownika, ataku lub awarii infrastruktury. Skuteczny backup wymaga regularnych testów odtwarzania.CDPraktyka automatycznego przygotowania lub wdrażania zmian po przejściu testów. Delivery zwykle wymaga ręcznej akceptacji produkcji, a Deployment może publikować automatycznie.CDNRozproszona sieć serwerów cache dostarczająca pliki bliżej użytkownika. Przyspiesza ładowanie obrazów, CSS, JavaScript, audio i wideo, a także może ograniczać obciążenie serwera źródłowego.CI/CDZautomatyzowany proces obejmujący budowanie, testowanie, walidację i dostarczanie aplikacji. Ogranicza ręczne błędy podczas wdrożeń oraz pozwala utrzymać powtarzalność środowisk.CLITekstowy sposób obsługi programów i serwerów przez terminal. Umożliwia instalację, konfigurację, uruchamianie usług, odczyt logów, wykonywanie skryptów i automatyzację administracji.CMSSystem do tworzenia, edycji, organizowania, zatwierdzania i publikowania treści cyfrowych. Obsługuje strony, artykuły, media, użytkowników, role, SEO, wersje i workflow redakcyjny.CORSMechanizm przeglądarki kontrolujący, czy strona z jednej domeny może wywołać API na innej domenie. Konfiguruje się go nagłówkami HTTP; zbyt szerokie reguły mogą osłabić bezpieczeństwo.CPUGłówny procesor wykonujący instrukcje systemu operacyjnego i aplikacji. Obsługuje logikę backendu, bazę danych, sieć, szyfrowanie, zadania systemowe oraz koordynację procesów.CRMSystem przechowujący kontakty, leady, historię komunikacji, szanse sprzedażowe, zadania i zgody marketingowe. Pomaga zespołom sprzedaży i marketingu pracować na wspólnych danych o kliencie.CRUDCztery podstawowe operacje na danych: tworzenie nowych rekordów, odczytywanie istniejących, aktualizacja danych oraz ich usuwanie. To fundament modułów administracyjnych CMS.CSRFAtak polegający na nakłonieniu zalogowanej przeglądarki ofiary do wysłania niechcianego żądania do aplikacji. Ochrona obejmuje tokeny CSRF, same-site cookies i weryfikację pochodzenia.CVDziedzina AI umożliwiająca analizę obrazów i wideo. Systemy CV mogą rozpoznawać obiekty, tekst, sceny, twarze, jakość grafiki oraz generować opisy materiałów wizualnych.CronMechanizm systemowy uruchamiający polecenia według określonego harmonogramu. Stosuje się go do backupów, synchronizacji, czyszczenia danych, raportów i zadań okresowych.DBUporządkowany zbiór danych zarządzany przez system bazodanowy. W aplikacji przechowuje rekordy użytkowników, treści, ustawienia, role, statusy zadań, metadane plików i logi biznesowe.DNSSystem tłumaczący łatwe do zapamiętania nazwy domen na adresy IP i inne rekordy sieciowe. Używa rekordów m.in. A, AAAA, CNAME, MX, TXT i CAA.DRZestaw planów, procedur i zasobów służących do odtworzenia systemu po poważnej awarii, np. utracie serwera, uszkodzeniu danych, błędzie wdrożenia lub incydencie bezpieczeństwa.DockerSposób pakowania aplikacji razem ze wszystkim, czego potrzebuje do działania. Kontener działa tak samo na laptopie i na serwerze.ELTWariant integracji danych, w którym dane najpierw trafiają do systemu docelowego, a dopiero później są przekształcane. Jest popularny w nowoczesnych hurtowniach danych.ERPSystem integrujący podstawowe procesy firmy, takie jak sprzedaż, faktury, zakupy, magazyn, produkcja, finanse i raportowanie. Zapewnia spójniejsze dane między działami przedsiębiorstwa.ETLProces integracji danych: pobiera dane ze źródeł, przekształca je do wspólnego formatu, a następnie zapisuje w docelowej bazie lub hurtowni.FTPStarszy protokół przesyłania plików między klientem i serwerem. W podstawowej formie nie szyfruje haseł ani danych, dlatego nie powinien być używany do administracji produkcyjnej bez dodatkowych zabezpieczeń.GA4Platforma analityczna Google do mierzenia ruchu i zdarzeń na stronach oraz w aplikacjach. Bazuje na modelu zdarzeń i umożliwia analizę ścieżek użytkownika oraz konwersji.GDPRAnglojęzyczny skrót unijnego rozporządzenia znanego w Polsce jako RODO. Reguluje zasady legalnego, przejrzystego i bezpiecznego przetwarzania danych osobowych w UE oraz poza nią.GPUProcesor wyspecjalizowany w równoległych obliczeniach. Poza grafiką przyspiesza modele AI, przetwarzanie audio, wideo, obrazu oraz duże obliczenia macierzowe; kluczowa jest dostępna pamięć VRAM.HAProjektowanie systemu tak, aby pozostał dostępny mimo awarii pojedynczych komponentów. Stosuje redundancję, monitoring, failover, replikację i procedury odtwarzania.HTMLStandardowy język znaczników opisujący strukturę strony internetowej: nagłówki, akapity, linki, formularze, obrazy i semantykę treści. HTML nie jest językiem programowania; współpracuje zwykle z CSS i JavaScript.HTTPPodstawowy protokół komunikacji aplikacji webowych w modelu żądanie–odpowiedź. Przeglądarka lub klient API wysyła metodę, adres, nagłówki i dane, a serwer zwraca status oraz odpowiedź.HTTPSWersja HTTP zabezpieczona protokołem TLS. Szyfruje połączenie, ogranicza ryzyko podsłuchu i modyfikacji danych oraz potwierdza tożsamość serwera poprzez certyfikat.IAMZestaw polityk, procesów i narzędzi do zarządzania kontami, rolami, kluczami, tokenami, grupami oraz cyklem życia dostępu użytkowników i usług.IMAPProtokół umożliwiający klientowi dostęp do skrzynki e-mail przechowywanej na serwerze. Obsługuje foldery, statusy, wyszukiwanie i synchronizację, dzięki czemu wiadomości mogą być używane na wielu urządzeniach.IaCPodejście, w którym konfigurację serwerów, sieci, kontenerów, reguł i usług zapisuje się w wersjonowanych plikach zamiast ustawiać ręcznie w panelach.JSONLekki tekstowy format wymiany danych, powszechnie używany przez API. Przechowuje obiekty, listy, tekst, liczby, wartości logiczne i null w formie czytelnej dla ludzi oraz programów.JWTPodpisany token zawierający zakodowane informacje o tożsamości i uprawnieniach, używany często w API lub sesjach bezstanowych. Należy go odpowiednio podpisywać, ograniczać czas ważności i chronić przed wyciekiem.LBKomponent rozdzielający ruch sieciowy między wiele instancji aplikacji lub serwerów. Zwiększa wydajność, odporność na awarie i umożliwia skalowanie poziome.LLMOpsPraktyki operacyjne dla LLM: zarządzanie promptami, modelami, kontekstem, kosztami tokenów, bezpieczeństwem, ewaluacją jakości, monitoringiem i kontrolą wersji. Jest wyspecjalizowaną częścią MLOps.LogsChronologiczne zapisy zdarzeń generowane przez system, aplikacje i usługi. Ułatwiają debugowanie, audyt, analizę bezpieczeństwa i diagnozowanie błędów, jeśli zawierają odpowiedni kontekst.MCPProtokół pozwalający agentom AI odkrywać oraz bezpiecznie wywoływać narzędzia, zasoby i funkcje udostępnione przez serwer MCP. Ułatwia integrację modeli z CMS, bazami wiedzy i usługami lokalnymi.MFALogowanie wymagające dwóch niezależnych rzeczy: czegoś, co się wie (hasło) i czegoś, co się ma (kod z aplikacji, klucz sprzętowy).MTTRŚredni czas potrzebny na przywrócenie działania usługi po awarii. Niższy MTTR zwykle oznacza lepsze procedury, monitoring, dokumentację, backup i automatyzację odtwarzania.NLGCzęść AI odpowiedzialna za tworzenie tekstu w języku naturalnym na podstawie danych, instrukcji lub kontekstu. Obejmuje opisy, podsumowania, odpowiedzi, scenariusze i raporty.NLUCzęść NLP koncentrująca się na rozpoznawaniu sensu wypowiedzi, intencji, encji, kontekstu i relacji między informacjami. Pomaga systemowi właściwie interpretować polecenia użytkownika.NginxOprogramowanie serwerowe obsługujące HTTP/HTTPS, serwowanie statycznych plików i przekazywanie ruchu do aplikacji backendowych. Często realizuje terminację TLS, kompresję, limity i podstawową kontrolę ruchu.OAuth 2.0Standard delegowania ograniczonego dostępu do danych lub usług bez przekazywania aplikacji hasła użytkownika. Używa tokenów i zgód, np. przy logowaniu lub integracji z Google.OCIZestaw otwartych standardów definiujących format obrazów kontenerów i sposób ich uruchamiania. Dzięki nim obrazy mogą zwykle działać w różnych kompatybilnych runtime’ach kontenerowych.ORMWarstwa programistyczna mapująca obiekty aplikacji na rekordy relacyjnej bazy danych. Upraszcza operacje CRUD, relacje, walidację i migracje, ale nie zastępuje znajomości SQL.ObservabilityZdolność zrozumienia stanu systemu na podstawie telemetrii, zwłaszcza logów, metryk i trace’ów. Ułatwia diagnozę nieznanych problemów w złożonych aplikacjach rozproszonych.PIIDane, które samodzielnie lub w połączeniu z innymi danymi mogą wskazać konkretną osobę, np. e-mail, telefon, imię, adres, identyfikator lub nagranie głosu.POP3Protokół pobierania wiadomości e-mail z serwera do klienta. Jest prostszy od IMAP i często zakłada lokalne pobranie poczty, dlatego gorzej pasuje do synchronizacji wielu urządzeń i folderów.QueueMechanizm przechowujący zadania do wykonania poza głównym żądaniem użytkownika. Umożliwia retry, priorytety, kontrolę współbieżności i odporność na długie lub kosztowne operacje.RAMSzybka pamięć robocza wykorzystywana przez system i programy podczas działania. Za mała ilość RAM powoduje spowolnienia, użycie swapu, błędy procesów lub problemy z ładowaniem modeli AI.RBACModel autoryzacji, w którym uprawnienia przypisuje się rolom, a użytkownik otrzymuje prawa przez swoją rolę. Upraszcza zarządzanie dostępem w systemie z wieloma użytkownikami i modułami.RODOPolska nazwa unijnego GDPR: przepisów regulujących przetwarzanie danych osobowych. Wymaga m.in. podstawy prawnej, minimalizacji danych, odpowiednich zabezpieczeń i realizacji praw osób, których dane dotyczą.RPAAutomatyzacja powtarzalnych czynności wykonywanych zwykle w interfejsach aplikacji: klikania, kopiowania danych, logowania czy pobierania raportów. Jest przydatna, gdy starszy system nie oferuje API.RPOMaksymalna akceptowalna utrata danych wyrażona czasem. RPO określa, jak świeży musi być backup lub replikacja, aby firma mogła zaakceptować odtworzenie po awarii.RTOMaksymalny akceptowalny czas potrzebny na przywrócenie usługi po awarii. Pomaga dobrać backup, redundancję, monitoring i procedury disaster recovery.Rate limitingMechanizm ograniczający liczbę żądań, które użytkownik, adres IP lub klucz API może wykonać w określonym czasie. Chroni przed nadużyciami, atakami brute force i niekontrolowanymi kosztami.SDKPakiet bibliotek, dokumentacji i przykładów ułatwiających integrację z usługą lub platformą. SDK ogranicza konieczność ręcznego budowania komunikacji API od podstaw.SEOZestaw działań technicznych i redakcyjnych poprawiających zrozumienie, indeksowanie i widoczność stron w wyszukiwarkach. Obejmuje treść, strukturę, metadane, linkowanie, wydajność i dane strukturalne.SFTPProtokół bezpiecznego transferu plików działający przez połączenie SSH. Szyfruje dane i uwierzytelnienie, umożliwia zarządzanie plikami oraz zwykle używa tego samego dostępu co administracja SSH.SLIKonkretna metryka używana do oceny realizacji SLO, np. dostępność endpointu, procent błędów, opóźnienie odpowiedzi lub czas realizacji zadania.SLOWewnętrzny, mierzalny cel jakości działania systemu, np. procent dostępności, maksymalny czas odpowiedzi lub dopuszczalny odsetek błędów w danym okresie.SMTPInternetowy protokół służący do wysyłania i przekazywania wiadomości e-mail między klientami i serwerami. Nie służy do wygodnego odczytu skrzynki; do tego używa się zwykle IMAP lub POP3.SPAAplikacja internetowa, która po początkowym załadowaniu dynamicznie aktualizuje widoki w przeglądarce bez pełnego przeładowania dokumentu HTML. Często budowana w React, Vue lub Angular.SQLJęzyk służący do definiowania, odczytywania i modyfikowania danych w relacyjnych bazach danych. Używa się go do tabel, zapytań, indeksów, raportów, migracji i kontroli danych.SREPodejście łączące inżynierię oprogramowania i operacje, aby usługi były mierzalnie niezawodne. Stosuje automatyzację, monitoring, limity ryzyka zmian i cele SLO.SSDNośnik danych oparty na pamięci flash, zwykle znacznie szybszy od klasycznego dysku HDD. Służy do przechowywania systemu, baz danych, modeli AI, cache, mediów i kopii roboczych.SSEMechanizm HTTP, w którym serwer utrzymuje połączenie i jednostronnie wysyła klientowi kolejne aktualizacje. Jest przydatny do postępu długich zadań, powiadomień i streamingu odpowiedzi.SSGProces tworzenia gotowych plików HTML podczas budowania lub publikacji strony, a nie przy każdym żądaniu użytkownika. Poprawia szybkość, bezpieczeństwo i skalowalność treści rzadko zmienianych.SSHSzyfrowany protokół zdalnego dostępu do serwera. Pozwala uruchamiać polecenia, przesyłać pliki przez SFTP, używać kluczy kryptograficznych i tunelować usługi bez publicznego wystawiania portów.SSOMechanizm pozwalający użytkownikowi zalogować się raz i uzyskać dostęp do wielu powiązanych aplikacji bez oddzielnego logowania w każdej z nich. Upraszcza obsługę oraz centralizuje kontrolę dostępu.SSRTechnika generowania HTML przez serwer przed wysłaniem strony do przeglądarki. Może poprawić pierwsze ładowanie strony, dostępność oraz widoczność treści dla robotów wyszukiwarek.SecretsPoufne dane potrzebne aplikacji do działania, np. hasła, klucze API, tokeny, prywatne klucze i dane dostępowe do baz. Nie powinny trafić do repozytorium ani logów.TLSProtokół kryptograficzny zabezpieczający komunikację w sieci. Zapewnia szyfrowanie, integralność danych i uwierzytelnienie serwera; jest technologią używaną przez HTTPS oraz bezpieczne warianty usług pocztowych.UTMZestaw parametrów dodawanych do adresu URL, które identyfikują źródło, medium, nazwę kampanii i inne cechy ruchu marketingowego w systemach analitycznych.UUIDStandard identyfikatora o bardzo małym ryzyku kolizji, zwykle zapisywanego jako ciąg znaków z myślnikami. Jest użyteczny w systemach rozproszonych i publicznych adresach zasobów.UptimeCzas lub procent czasu, w którym system jest uruchomiony i osiągalny dla użytkowników. Sam uptime nie mierzy pełnej jakości usługi, dlatego warto łączyć go z błędami i czasem odpowiedzi.VADTechnologia wykrywająca fragmenty nagrania, w których faktycznie występuje mowa. Pomaga usuwać ciszę, dzielić audio na segmenty oraz zmniejszać koszt i czas transkrypcji.VDBSpecjalizowana baza przechowująca embeddingi, czyli numeryczne reprezentacje znaczenia treści. Umożliwia szybkie wyszukiwanie semantycznie podobnych dokumentów, obrazów lub fragmentów tekstu dla RAG i rekomendacji.VMProgramowo emulowany komputer działający na fizycznym hoście. Ma własny system, procesor wirtualny, pamięć i dysk, zapewniając silniejszą izolację niż procesy aplikacyjne.VPSWirtualna maszyna serwerowa z przydzielonymi zasobami, własnym systemem operacyjnym i uprawnieniami administracyjnymi. Jest popularna do hostowania aplikacji, baz danych i usług internetowych.WAFWarstwa filtrująca ruch przed dotarciem do aplikacji — odrzuca żądania pasujące do wzorców ataku (wstrzyknięcia, skanowanie, zalewanie).WebSocketProtokół utrzymujący trwałe, dwukierunkowe połączenie między klientem a serwerem. Obie strony mogą wysyłać dane w dowolnym momencie, co pasuje do czatu i aktualizacji czasu rzeczywistego.WebhookMechanizm, w którym system automatycznie wysyła żądanie HTTP do wskazanego adresu po wystąpieniu zdarzenia. Zwykle zawiera dane zdarzenia i podpis do weryfikacji autentyczności.WorkerOddzielny proces lub kontener pobierający zadania z kolejki i wykonujący je w tle. Worker pozwala odciążyć frontend i backend od długich zadań AI, importów lub eksportów.XSSWstrzyknięcie skryptu, który wykona się w przeglądarce innego użytkownika. Pozwala przejąć jego sesję, podmienić treść strony albo przekierować go gdzie indziej.YAMLCzytelny dla człowieka format zapisu konfiguracji oparty na wcięciach. Jest powszechny w Docker Compose, pipeline’ach CI/CD i konfiguracjach infrastruktury, dlatego wymaga ostrożności wobec struktury wcięć.